چيز شد . تمام شد . اينكه رسول‌خدا صلى الله عليه و آله و سلم به پيروى از اصحابش و اقتدا به آثار ايشان راضى شد ، حديثى ساختگى است كه به هيچ‌وجه صدور آن از رسول‌خدا صلى الله عليه و آله و سلم ثابت نمىباشد . نصّ گفته‌ى حافظ ابومحمّد علىّبن‌احمدبن‌حزم در رساله‌اش درباره‌ى باطل‌كردن رأى و قياس و استحسان و تعليل و تقليد چنين است : و اين خبر دروغ ، ساختگى و باطل است و هرگز صحيح نمىباشد . و با اسناد به بزار صاحب مسند آورده كه گفت : از آن‌چه روايت شده از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم كه در دست عامّه است سؤال مىكنيد كه فرمود : چه بسا كه مثال اصحاب من مثل ستارگان يا چون ستارگان است به هر يك اقتدا كنند ، هدايت يافته‌اند . و اين سخن از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم صحيح نمىباشد ، آن را عبدالرّحيم‌بن‌زيد العمى از پدرش از سعيدبن‌مسيّب از ابن‌عمر از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم روايت كرده است . ضعف حديث از سوى عبدالرّحيم حاصل شده است ؛ چون اهل علم نسبت به روايت حديث او سكوت اختيار كرده‌اند . و سخن نيز ناشناخته و ثابت نشده است و پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم اختلاف اصحابش را بعد از خودش مباح نمىداند . اين متن گفته‌ى بزار بود و ابن‌معين گويد : عبدالرّحيم‌بن‌زيد بسيار دروغگو ، خبيث و بىارزش است و بخارى گويد : او متروك است . و نيز حمزه آن را روايت كرده است و اين حمزه ساقط و متروك است . » « 1 » 4 - و ابوالفضل عبدالرّحيم‌بن‌حسين عراقى گويد : « حديث : يارانم چون ستارگان‌اند به هر كدام اقتدا كرديد ، هدايت يافته‌ايد . دارقطنى در « الفضائل » و ابن‌عبدالبر در « العلم » از طريق خودش آن را از حديث جابر ، روايت كرده و گفته : اين اسنادى است كه حجّتى بر پا نمىدارد ؛ چون حارث‌بن‌غصين ناشناخته است ، و آن را عبدبن‌حميد در مسندش از روايت عبدالرّحيم‌بن زيدالعمى از پدرش از ابن‌مسيّب از ابن‌عمر روايت كرده است . بزار گويد : منكر است و صحيح نيست . و ابن‌عدى در « الكامل » از روايت حمزه‌بن‌ابوحمزه‌ى نصيبى با اين لفظ روايت كرده است : « پس به قول هر يك عمل كرديد » ، به جاى « اقتدا كرديد » و اسنادش به جهت حمزه ضعيف است ؛ چون او به دروغ‌گويى متّهم شده است و بيهقى در « المدخل » از حديث عمر و از حديث ابن‌عبّاس مانند آن را به وجه ديگرى به طور مرسل روايت كرده و گفته است : متن آن مشهور و اسنادهايش ضعيف است و در اين مورد اسنادى ثابت نشده است . و ابن‌حزم گويد : دروغ شمرده شده ، ساختگى و باطل است . بيهقى گويد : بعضى معناى آن را روايت مىكنند . » « 2 » 5 - حافظ ابن‌حجر گويد : « ( حديث ) اصحابم همانند ستارگان‌اند به هر كدام اقتدا كرديد ، هدايت يافتيد . عبدبن‌حميد در مسندش از طريق حمزه‌ى نصيبى از

--> ( 1 ) . البحرالمحيط 5 / 527 - 528 . ( 2 ) . تخريج احاديث المنهاج - خطّى است .